Jaar twee: je cijfer wordt vergeleken met je eigen cijfer

De eerste WPM-rapportage was vooral een verzamelklus. Ergens in de organisatie stonden de gegevens, verspreid over systemen die nooit bedoeld waren om samen een verslag op te leveren, en het lukte. De tweede ronde is een ander soort werk, en dat verschil zit niet in het formulier.

De RVO schrijft dat je in 2026 kunt rapporteren over 2025 en over 2024. Dat is de hele verandering. Voor het eerst kunnen twee van je eigen cijfers naast elkaar liggen, en vanaf dat moment is er iets om je getal mee te vergelijken.

Het woord in de regel is geloofwaardig

Het loont om te lezen wat de toezichthouder precies toetst, want dat is smaller dan de meeste mensen aannemen en het staat er in een zin.

De omgevingsdienst controleert of er is gerapporteerd en of de gerapporteerde gegevens geloofwaardig zijn.— RVO, veelgestelde vragen rapportage WPM

Juist is een eigenschap van een getal op zichzelf. Geloofwaardig is een eigenschap van een getal in verhouding tot iets anders: tot de omvang van je organisatie, tot wat vergelijkbare bedrijven aanleveren, en het meest voor de hand liggend tot wat je vorig jaar zelf hebt opgegeven. Een aannemelijkheidstoets heeft een referentie nodig, en in de eerste ronde was die er nauwelijks.

Nu wel. Daarmee verschuift de vraag die je krijgt. Vorig jaar was het: waar komt dit getal vandaan. Dit jaar is het: waarom is dit getal anders dan het vorige.

Een verschil met vorig jaar heeft precies drie oorzaken

Elke verandering tussen twee rapportagejaren valt in een van drie categorieën, en ze zien er in de uitkomst identiek uit.

• gedrag: je mensen reisden werkelijk anders, bijvoorbeeld door een verhuizing, een thuiswerkregeling of een andere ploegendienst
• methode: je rekende anders, of je haalde hetzelfde gegeven dit jaar uit een andere bron dan vorig jaar
• dekking: er zaten meer of minder mensen, vestigingen of vervoersvormen in de telling dan de vorige keer

Dezelfde daling kan uit alle drie komen. Het punt is niet welke van de drie is toegestaan, want dat zijn ze alle drie. Het punt is of je kunt zeggen welke het was.

De organisatie die dat niet kan, houdt een antwoord over: zo kwam het eruit. Dat is precies het antwoord waarmee een aannemelijkheidstoets verandert in een gesprek dat je niet stuurt.

De toets is verklaarbaarheid, en dat zegt de uitvoerder er zelf bij

De RVO publiceert een handreiking en belooft daarbij iets specifieks: volg je die uitleg, dan kun je verklaren hoe je aan je gegevens bent gekomen, en normaal gesproken gaat de omgevingsdienst daarmee akkoord. Daar staat een zin achter die je moet meelezen.

Maar een garantie kunnen we niet geven.— RVO, veelgestelde vragen rapportage WPM

Wat de handreiking oplevert is dus geen goedkeuring vooraf. Het is het vermogen om je eigen cijfer uit te leggen, en de omgevingsdienst houdt zijn eigen oordeel. Wie mikt op een preciezer getal, mikt op het verkeerde doel. Wie mikt op een getal waarvan de herkomst is opgeschreven, mikt op het goede.

In de praktijk is dat een regel per cijfer per jaar. Welke van de drie oorzaken is veranderd, en waarom. Het kost minuten op het moment dat je het opschrijft, en het is een jaar later je hele verweer.

Je verplichting wordt elk jaar opnieuw getoetst

Er is nog een verandering die van buiten komt. De RVO kijkt vanaf 2025 jaarlijks op 1 januari naar het aantal werknemers dat je in dienst hebt. Je verplichting wordt dus niet eenmalig vastgesteld maar elk jaar opnieuw.

Voor een groeiend bedrijf is dat een dekkingsverandering die je niet zelf plant. Je groeit over de grens heen, en dan geldt de rapportageplicht. Voor iedereen die er al in zit, geldt dezelfde jaarlijkse ritmiek: uiterlijk 30 juni lever je aan over het voorgaande kalenderjaar.

Die datum is scherper dan hij oogt. Het venster waarin je nog kunt uitzoeken waar een cijfer van vorig jaar vandaan kwam, is de eerste helft van het jaar. Daarna is iedereen die eraan meewerkte er weer een jaar verder vanaf.

Lees waarom die vier bronnen nooit samen een verslag opleveren →

Wat ik hier niet beweer

Ik zeg niets over wat de eerste landelijke rapportageronde heeft opgeleverd. Dat cijfer heb ik niet, en een uitspraak over hoe Nederlandse werkgevers het collectief hebben gedaan zou precies het soort getal zijn waar dit stuk tegen waarschuwt. Ik noem ook geen sanctie en geen gevolg van een afgekeurd verslag: niet nagetrokken, dus niet opgeschreven.

Wat ik wel beweer is smal. Het toezicht kijkt of je gegevens geloofwaardig zijn en niet of ze tot achter de komma kloppen, in 2026 kunnen voor het eerst twee van je eigen jaren naast elkaar liggen, en een verschil daartussen heeft drie mogelijke oorzaken. Of je die oorzaak kunt benoemen, beslis je op het moment dat je het cijfer maakt. Niet op het moment dat iemand ernaar vraagt.